Kitap yazmak, kitap bölümü yazmak ya da bir derlemenin editörlüğünü üstlenmek, hem doçentlik başvurusunda hem de yıllık akademik teşvikte puan getirir. Ama “kitap” her zaman aynı puanı getirmez: yayınevinin niteliği, yazar sayısı, ISBN ve belgeler sonucu doğrudan değiştirir. Bu yazıda iki sistemi, resmî metinlere dayanarak ayrı ayrı ele alıyoruz.
1. Akademik teşvikte kitap
Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği’nin (2018, 2020’de değişen) güncel metnindeki “Faaliyet Hesaplama Tablosu”, kitap faaliyetlerine şu oranları veriyor (k: yazar sayısı katsayısı, aşağıda):
| Faaliyet | Oran (%) |
|---|---|
| Tanınmış uluslararası yayınevlerince yayımlanmış özgün bilimsel kitap | k × 100 |
| Aynı türde kitap editörlüğü | k × 60 |
| Aynı türde kitapta bölüm yazarlığı (bir kitapta en çok iki bölüm) | k × 25 |
| Özgün bilimsel kitap (tablonun ikinci satırı, aşağıdaki nota bakın) | k × 50 |
| Bu kitaplarda bölüm yazarlığı (bir kitapta en çok iki bölüm) | k × 15 |
Bu oranlar doğrudan “puan” değildir. Yönetmeliğe göre her faaliyet türünün puanı, o türdeki oranların toplamının türe ayrılan puanla çarpılmasıyla bulunur. Yayın türü için ayrılan puan 30‘dur; bir faaliyet türünden 30’dan fazla, toplamda ise 100’den fazla puan alınamaz. Teşvik ödenebilmesi için toplam puanın en az 30 olması gerekir.
“Tanınmış uluslararası yayınevi” ne demek?
Yönetmeliğe göre: en az beş yıldır uluslararası düzeyde düzenli faaliyet yürüten ve Türkçe dışındaki dillerde aynı alanda farklı yazarlara ait en az yirmi kitap yayımlamış yayınevi. Bu tanımın bir bölümü Danıştay kararıyla iptal edilmiştir; güncel metin mevzuat.gov.tr’de iptal notlarıyla birlikte yer alıyor.
Danıştay iptali: “tanınmış ulusal yayınevi” artık tanımlı değil
Yönetmelikte daha önce bir “tanınmış ulusal yayınevi” tanımı ve tabloda bu ifadeyi içeren satırlar vardı. Danıştay Sekizinci Dairesi 3 Nisan 2024’te bu tanımı ve tablodaki ilgili ibareyi iptal etti; karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 8 Eylül 2025 tarihli onamasıyla kesinleşti. Bu nedenle internette dolaşan, “ulusal yayınevi kitabı 50, bölümü 15” diye ayıran eski tablolar güncel metinle birebir örtüşmüyor. İptal sonrası satırların nasıl uygulanacağı konusunda üniversitelerin teşvik komisyonlarının kararlarını takip edin.
Çok yazarlı kitapta k katsayısı
Çok isimli kitap ve bölümlerde oranlar şu katsayıyla çarpılır:
| Kişi sayısı | k |
|---|---|
| 1 | 1 |
| 2 | 0,8 |
| 3 | 0,6 |
| 4 | 0,45 |
| 5 | 1/5 |
| 6 | 1/6 |
| 7 ve üstü | 1/kişi sayısı |
Örnek: Tanınmış uluslararası bir yayınevinden çıkan iki yazarlı bir özgün kitap, her yazar için 0,8 × 100 = %80 oran demektir.
Teşvikte dikkat edilecek kurallar
- ISBN esastır. Yönetmelik, kitapların ISBN numarası taşımasını esas alıyor.
- Belge gerekir. Kitap yazarlığı, bölüm yazarlığı ve editörlük; yayınevi sözleşmesi ya da yayınevinden veya editörden gelen davet mektubu gibi belgelerle kanıtlanmalıdır.
- Yayımlanma yılı esastır ve aynı kitap bir kez puanlanır. Daha önce değerlendirilmiş kitabın yeni baskısı yeniden puanlanmaz.
- Kapsam dışı kitaplar: kongre ve sempozyum kitapçıkları, bildirilerden oluşan kitaplar, sergi küratörlük kitapları ve sınav soru kitapları.
2. Doçentlikte kitap
Doçentlikte puanlar tek bir tabloda değil, her temel alanın kendi başvuru şartlarında belirlenir. ÜAK’ın yanıtları bu yüzden çoğu zaman “temel alanınızın şartlarına bakın” şeklindedir. Yine de bütün alanlar için geçerli birkaç kural var:
- Yazar sayısına bölünme temel alana göre değişir; kendi alanınızın tablosundaki formülü uygulayın.
- Kitap çevirisi, kitap bölüm yazarlığına dâhil değildir.
- Editörlükte DBS’ye bilgi girişi yeterlidir, ayrıca belge yüklenmez.
- Her eser yalnız bir bölümde puanlanır; kitaba yapılan atıflar ise “Atıf” bölümünde ayrıca sayılabilir.
- 100/90 kuralı kitaplar için de geçerlidir: doktora sonrası çalışmalardan en az 90 puan gelmelidir.
Yayınevi seçerken sorulacak beş soru
- Yayınevi kitaplarına ISBN ve mümkünse DOI veriyor mu?
- Kitaplar üniversite kütüphanelerinin kataloglarında yer alıyor mu?
- Yayınevinin aynı alanda, farklı yazarlara ait düzenli bir yayın geçmişi var mı?
- Sözleşme ya da davet mektubu düzenleniyor mu? (Teşvikte belge şartı var.)
- Kitap hakem değerlendirmesinden geçiyor mu, süreç yazılı olarak tarif ediliyor mu?
Bu sorulara net yanıt veremeyen bir yayınevi, yayın emeğinizi riske atar. Benzer işaretleri dergiler için yağmacı yayıncılık yazımızda topladık.
Kaynaklar
- Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği, güncel metin ve Danıştay iptal notları (mevzuat.gov.tr, 21.5.201811834)
- ÜAK, 2026 Mart Dönemi Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları (uak.gov.tr)
- ÜAK, Doçentlik Başvuru Kılavuzu 2026 Mart Dönemi (uak.gov.tr)
Bu yazı hukuki görüş değildir. Kesin değerlendirme için mevzuat.gov.tr’deki güncel yönetmelik metnini, ÜAK’ın bilim alanı şartlarını ve kurumunuzun teşvik komisyonunun kararlarını esas alın.